VisualCubing
Ernő Rubikek lehen kuboa eraiki zuen 1974an bere ikasleei hiru dimentsioko geometria azaltzeko. Lehen aldiz nahastu zuenean gauza deserosoa aurkitu zuen: ez zekien atzera itzultzen. Hilabete baino gehiago behar izan zuen konpontzeko. Hortik hastea merezi du, hori baita lehenik ahazten dena: kuboa ez zen jostailu zail gisa jaio, baizik eta eskola-material gisa, eta bere egileari berari ihes egin zion.
Bere asmakizunaren barruan harrapatuta geratu zen irakaslea
Rubikek diseinu-eskolak ematen zituen Budapesten, eta ebatzi nahi zuena arazo mekaniko bat zen, ez asmakizun bat: nola lortu hogeita sei pieza batak bestearen gainean biratzea multzoa desmuntatu gabe. Zati hori ebatzi zuen. Asmakizuna gero etorri zen, nahi gabe, zenbait aurpegi biratu eta desegiten ez zekien objektu bat eskuetan aurkitu zuen egunean.
Hilabete hartan egin zuena zuk orain egiten duzun gauza bera da: pieza bat jartzen duten sekuentziak bilatu, jadanik jarritakoak hondatu gabe; probatu, apuntatu, errepikatu. Jakin gabe, historiako lehen metodoa idazten ari zen, eskuz eta itsuan.
Berrogeita hiru trilioi eta soluzio bakarra
Eta ez da edonolako puzzlea. 3×3 batek 43.252.003.274.489.856.000 posizio ezberdin ditu —berrogeita hiru trilioi luze— eta bakarra dago ebatzita. Big Bang egunean biratzen hasi bazina, segundoko posizio berri bat, gaur ez zenuke ehuneko bat ere ikusiko. Eta hala ere, edozeinetatik hogei mugimendutan edo gutxiagotan itzul zaitezke laukitxo onera. Beti. Zenbaki hori hamarkadak behar izan zituen frogatzeko; kuboa metodo batekin biratzea da, alde handiz, zatirik errazena.
Hogei horrek izena du: Jainkoaren zenbakia deitzen diote, eta 2010ean frogatu zen kalkulua ordenagailu askoren artean banatuta. Emaitzaren gauzarik politena zein gutxi balio duen praktikan: bide laburra badagoela frogatzen du, baina ez dizu esaten zein den. Horregatik, pertsonok erabiltzen ditugun metodoek berrogeita hamar edo hirurogei mugimendutan ebazten dute, ez hogeitan — buru batean sartzeko eginak daude, ez optimoak izateko.
Laurogeiko hamarkada, mundu erdia trabatu zenean
Laurogeietan jostailua Hungariatik atera zen eta munduko fenomeno bihurtu zen: ehunka milioi unitate saldu ziren eta belaunaldi oso bat sei kolore-aurpegirekin borrokan. Ia inork ez zuen lortzen. Baina batzuek beti funtzionatzen zuten sekuentziak apuntatzen hasi ziren, eta hortik jaio ziren metodoak: errepikagarriak diren errezetak, ezinezko puzzle bat ikas daitekeen zerbait bihurtzen dutenak.
1982an lehen munduko txapelketa jokatu zen, Budapesten, eta Minh Thaik irabazi zuen 22,95 segundorekin. Gorde zenbaki hori, gaur egun hogeita hiru segundo baita gutxi gorabehera maila ertaineko metodo batekin dabilen zale konstante batek behar duena. 1982an munduko onena izatea zena, gaur arratsalde arrunt bat da.
Koadernoetatik hizkuntza komun batera
Sekuentzia haiek partekatzeko zerbait gehiago behar zen: Budapesten eta Kalifornian gauza bera esan nahiko zuen idazteko modu bat. Horrela agertu zen notazioa, hasieran hieroglifiko bat dirudien letra multzo hori, egiatan sei aurpegien izenak besterik ez direnak. Horrek bihurtu zuen jostailu bat hizkuntza: hortik aurrera, norbaitek etxean aurkitutako formula bat bidaiatu eta beste edonoren eskuetan berdin funtziona zezakeen.
Gaur: komunitate oso bat, eta hiru segundo
Gaur egun mundu osoko komunitate bat dago horren inguruan. WCAren lehiaketa ofizialak ehun herrialde baino gehiagotan, esku bakarreko, itsu edo oinekiko kategoriak, eta hiru segundotik beherako konponketa-errekorra. Rubiki hilabete kostatu zitzaiona, gaur begi-kolpe batean egiten da.
Eta hilabete haren eta hiru segundo horien artean ez dago trikimailurik: funtzionatzen zuena apuntatu eta hurrengoari pasatzen ibilitako berrogeita hamar urte baino ez. Gaur hori ikastea kate horri heltzea da, nahi duzun tokitik.